Żniwowani

Tak zaglōndōm do tego kalyndorza i widza, że już zaś mōmy lipiec i niydłōgo bydōm żniwa zaś. Przipōmniało mi sie, jak to downiyj sie żniwowało u nas, jeszcze jakiś dwadziścia lot nazod. Wy, starsi to pamiyntocie, ale nasze dzieci już niy całkym.

U nich to je tak, jak z tymi zwierzyntami dōmowymi, dlō nich sōm to: chōmik i szczur, abo inkszo mysz we klotce, a kōnia ani krowy już niy znajōm.

Teraz te żniwa, to trwajōm z godzina najwyżyj. Pōł godziny przejedzie tyn Bizon, abo inkszo Vistula, potym presa, pozbiyrajōm te pora kostkōw słōmy, ôbiyli wysujōm z tyj ruły na prziczepa i po żniwach.

Kedyś taki żniwa to twały najmynij ze dwa tydnie. My na naszych pioskach sioli yno żyto, znaczy reż i ôwies. Tak kole połowy lipca zaczynało sie ôglōndać ta reż, czy już ni ma zdrzało. Dubało sie te kłoska i rozciskało w palcach, abo rozgryzało, czy już sōm te ziorka doś twarde. Przeważnie sieczyni zaczynało sie kole tego świynta, co downij było – 22 lipca.

Do tego czasu chłop mioł już naklepane dwie kosy na zmiana, na gōrze bōł wyzamiatane plac na słōma i na ôbiyli ôsobno. Miechy tyż baby połotały, co myszy przegryzły z łōńskigo roku.

Keryś dziyń przichodziōł chłop z roboty po połedniu i godoł: dzisiej idymy do żniwōw, siyc reż. Ôblykało sie stare galoty, koszula, tako, coby te ôści ze rży nie lazły dō nij i szło sie do pola.

Chłop zaczynoł siyc ta reż, a baba za nim ubiyrala ta zesieczōno słoma we snopki. Taki snopek trza było przewiōnzać bez pōł i ôdciepnyć na bok. Tu zaczynała sie robota dlo dziecek, takich jak jo. Brali my te snopki i nosiyli w jedne miejsce na polu, najbliżyj chałupy. Tam stawiało sie te snopki w kozły, po 7, abo 8 ze rży (ze ôwsa po 4). W miyndzyczasie trza było zagrabować te zesieczōne już pole, żeby z tyj zmiyrzwiōnej słōmy kryncić powrōsła do powiōnzanio tych szpicōw w kozłach. Miało to chrōnić kozły przed deszczym i wiatrym.

Padoł żech Wōm, że te sieczyni było po połedniu, jak chłop prziszoł z roboty, abo w sobota, bezto trwało to przeważnie ze dwa, trzi dni. Potym musiały te kozły tak stoć pora dni, do tydnia.

Potym dopiyro zaczynała sie najgorszo robota, czyli młōcyni. Tu do roboty potrzebnych było wiyncyj ludzi, beztōż trza było sie dogodować ze sōmsiadami i pōmogać jedyn drugimu. Zaczynało sie ôd prziwieziynio na jakim wōzku tej maszyny do młōcynio i fachla do fachlowanio tego ôbiylo. Jo już pamiyntōm, jak te maszyny były na motōr na lichtsztrōm, bo kedyś było to jeszcze ryncznie zwyrtane. Taki motōr przed puszczyniym trza było fechtnyć tym pasym, żeby zabroł.

Padoł żech Wōm, że do tego młōcynio trza było dużo ludzi. Tōż dwóch woziyło te snopki na jakim wōzku, abo tragaczu z pola i kładło przi maszynie. Trzeci rozcinoł te powrōsła, bo całych niy szło ciepać do maszyny, żeby sie nie zakasztowała. Czworty musioł kłaś do tej maszyny. Musioł przi tymu dować fest pozōr, żeby mu niy zrobiyło jakij krziwdy, niy wciōngło go do pojstrzodka. Musioł tyż dować pozōr, bo te ziorka z tej maszyny fest strzylały po pysku.

Ze zadku z tej maszyny wylatowała słōma i ôbiyli z plewami, tōż jedna baba wygrabowała ta słōma i ôdciepowała na bok. Tam stoł chłop z takimi dłōgomi widłami o dwōch zymbach i podowoł ta słōma na gōra, na piyntro. Na wiyrchu zaś to keryś ôdbiyroł i podowoł mie. Bezto, żech bōł najmyńszy, to mie dycko trefiyło udeptować ta słōma na tej gōrze. Musza Wōm pedziec, że niy była to leko robota. Było tam fest duszno. Dach bōł betōngowy, nagrzoty, jak diosi, niy było tam ôkyn, yno taki małe luftowniki. Po chwili takigo deptanio bōł człowiek cały zloty potym. Dopiyro wtedy te ôści zaczynały gryź z tej rży, po cołkim ciele. Taki młōcyni twało ze piynć – szejś godzin, to możecie se to wyôbrazić, te deptani w tej duchocie.

Po skōńczyniu młōcynio, to jeszcze niy bōł kōniec. Teraz trza było to wszysko wyfachlować. Stawiało sie fachel tak, żeby te plewa leciały do gnojoka i sie fachlowało. Ôbiyli pospołu ze plewami wsuwało sie kiblym do fachla, a czyste ziorka sypały sie na ziymia na plała. Tam łopatōm zbiyrało sie ich do miechōw i ôdstawiało na bok. Po wyfachlowaniu wszyskigo, liczyło sie miechy i wynosiyło na plecach na gōra. Tam trza było zaś wysuwać te miechy, żeby ziorka wyschły pora tydni. Co jakiś czas musioł żech ich tam przemiyszać.

Po skōńczymiu fachlowanio stykło już yno pozamiatać cały plac, posraniać wszysko i potym szło chwila poucztować. Chłopy wypiyy po piwie, wszyjcy zjedni jakigo kołocza, abo chleba ze wōsztym i tak skōńczyły sie te żniwa. A na drugi dziyń szło sie przeważnie ôddować sōmsiadowi robota i zaś było to samo.

Teraz już widzicie, jak to kedyś wyglōndało te żniwowani. Niy było to wcale leko. Za to potym na rżysku mieli my fajne boisko do fuzbala. Szło tak grać pora tydni, aż zrobiyli podorōwka. Na takim rżysku wszyjscy byli cali podropani, niy godōm już ô tych, co sie tam przewrōciyli, ale kery by sie zajmowoł takimi gupotami wtedy.

Tak to wyglōndało żniwowani w mojij młodości, ô czym ôpowiedzioł żech Wōm jo